ՖԻԼՀԱՐՄՈՆԻԱ

Գեղագիտության ազգային կենտրոնի տնօրեն Հենրիկ Իգիթյանի նախաձեռնությամբ 1981թ. հիմնադրվեց Մանկական Ֆիլհարմոնիան, որի նպատակն էր մասնագիտական ճիշտ ուղու վրա դնել մանուկների երաժշտական և պարային դաստիարակության գործը: Ստեղծվեցին հանրապետությունում առաջին մանկական հայ ավանդական ծեսերի ու պարերի «Տավրոս», «Մարաթուկ», «Հասկեր» և «Գորանի» համույթները: Միաժամանակ ստեղծվեցին «Աշխարհի ժողովուրդների պարերի», հայկական ժողովրդական պարերի «Հայկական Զարդանախշեր» անսամբլները, ժողովրդական նվագարանների «Հայեցի», «Տալվորիկ» վոկալ-գործիքային, «Սիմֆոնիկ-էստրադային», «Կամերային լարային» և «Հարվածային դասական» նվագախմբերը: Հետագա տարիներին հիմնվեցին դասական և ժամանակակից պարերի ստուդիաները, «Ջեզլ» և «Վաղորդյան կաթիլներ» ջազ երգչախմբերը, ինչպես նաև Lևոն Մալխասյանի «Ջազ տրիոն»:

Ֆիլհարմոնիայի պատերի ներքո հանրապետությունում ստեղծվեց առաջին մանկապատանեկան «Սիմֆոնիկ Նվագախումբը», որը ՄԱԿ-ի կենտրոնակայանում և Նյու-Յորքի «Կարնեգի հոլում» իր փայլուն ելույթներով հիացրեց բազմահազար ունկնդիրների: Ֆիլհարմոնիայի կոլեկտիվները համերգային ծրագրերով հանդես են եկել հանրապետության ողջ տարածքում, Խորհրդային Միության հանրապետություններում: Նրանցից շատերը հայ ինքնատիպ արվեստը ներկայացրել են ԱՄՆ-ում, Գերմանիայում, Իտալիայում, Դանիայում, Ռումինիայում, Լեհաստանում, Բուլղարիայում և այլն:

«Գորանի» համույթը գործում է 1981 թ.-ից: Համույթի անփոփոխ  գեղ.ղեկավարն է հայտնի երաժիշտ – ֆոլկլորագետ, ՀՀԳԱԱ արվեստի ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, արվեստագիտության թեկնածու Զավեն Թագակչյանը,իսկ պարուսույցն ու պարային մասի ղեկավարն է հայ պարարվեստի հանրապետության լավագույն մասնագետների գործի շարունակող, բազմամյա  փորձառու մանկավարժ  Գագիկ Ավետիսյանը: Բավական է թվարկել Հայոց պատմական շրջանների և գավառների ցանկը, որոնց ավանդական երգն ու պարը ներկայացնում է համույթը` Բութանիա, Փերիա, Վան, Սասուն, Ալաշկերտ , Տարոն,Էրզրում, Արաբկիր, Մուսա լեռ, Համշեն, Քեսաբ և այլն: Խումբը համերգային գործունեությանը զուգահեռ մասնակցել է հանրապետական և միութենական փառատոների և ֆորումների՝ արժանացել բազում պատվոգրերի և մրցանակների, դափնեկրի կոչման:

Շուրջ վեց տարի է, ինչ գործում է պարարվեստի ստուդիան, որի դասավանդման հիմքում ազգային պարն է: Այսօր ստուդիայում ավանդական պարի կողքին զարգանում են պարային նոր ձևեր, յուրացվում են թատերական արվեստի սկզբունքներ: Պարարվեստի ստուդիան իր առջև շատ նպատակներ է դրել,որոնցից մեկն էլ ստուդիայի  հիմքի վրա պարային թատրոն ստեղծելն է, որը ենթադրում է գեղարվեստական արտահայտության ժամանակային ու տարածական ձևեր, գրական գեղանկարչություն, պար, երաժշտություն` համադրված բեմական գործունեությամբ: Մեծապես կարևորվում է պարային թատրոնը,որի միջոցով հնարավոր է արտահայտել մեր ժողովրդի ազգային մշակույթի առանձնահատկությունները, որոնցում շեշտը դրվում է ժողովրդական պարերի ազգային սկզբունքներին հարազատ մնալու պարտադիր գործոնը:
2012թ.-ին Երևանը գրքի համաշխարհային  մայրաքաղաք հռչակվելու կապակցությամբ 2011թ.-ին ԳԱԿ գլխավոր տնօրեն Լևոն Իգիթյանի առաջարկով ֆիլհարմոնիայի տնօրեն Գագիկ Ավետիսյանի կողմից պատրաստվեց ծրագիր` «Գրականությունը և պարը» խորագրով:          Հիմք ընդունվեց Հ. Իգիթյանի կողմից կազմված Հովհ. Թումանյանի հեքիաթների` կենտրոնի երեխաների կողմից պատկերազարդված գիրքը: Ընտրվեց 6 հեքիաթ` «Շունն ու կատուն», «Ուլիկը», «Անբան Հուռին», «Սուտլիկ որսկանը», «Կիկոսի մահը», իսկ «Չարի վերջը» հեքիաթը բեմադրվեց որպես առանձին  մեծ մյուզիքլ, որտեղ սաների հետ միասին հանդես եկան նաև պարուսույցները: Խնկո-Ապոր անվան գրադարանի հետ  ներկայացումները ողջ տարվա ընթացքում ներկայացվեցին տոնի շրջանակներում անցկացվող բոլոր մանկական ծրագրերում: Եզրափակիչ ներկայացումը տեղի ունեցավ Հովհ. Թումանյանի անվան տիկնիկային թատրոնում: